Deltacommissaris dwars door het huis van Thorbecke
Laatst gewijzigd op zondag, 30 oktober 2011 11:37 Geschreven door redactie zondag, 30 oktober 2011 11:09
Wim Kuijken (r.) bij de opening van het eerste Nationaal Deltacongres door de kroonprins.
Deltacommissaris dwars door het huis van Thorbecke: Deltacommissaris drs. Wim Kuijken is als regeringscommissaris, de centrale regisseur die gaat over de delta van Nederland. Hij voert de regie met name voor de lange termijn en hij omschreef die functie ook al eens als ‘choreograaf’. Hoe belangrijk die functie ook is voor alle Nederlanders, hij is geen publiek bezit en werkt bij voorkeur achter de schermen. Zijn verantwoording gaat via de minister en staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, aan kabinet en parlement. De Deltacommissaris over publiek-private samenwerking, zijn samenwerking met de prins Willem-Alexander, de lange termijn en de eerstvolgende ramp.
De Deltacommissaris is er voor veiligheid en zoetwatervoorziening, maar dat kan natuurlijk niet los gezien worden van het complete waterbeheer en planologie.Hoe opereert de deltacommissaris in het spanningsveld van Rijkswaterstaat, provincies, waterschappen en de Deltacommissaris daarboven?
‘Het spanningsveld is eigenlijk, je loopt dwars door het huis van Thorbecke, met de verschillende formele lagen heen. Waterschappen, gemeenten en Rijkswaterstaat voeren uit, de formele organen zijn: parlement, algemene besturen, raden en provinciale staten . Die moeten allemaal meebeslissen. Al die lagen moet je overtuigen en duidelijk maken wat je aan het doen bent. Ik voel me niet van de rijksoverheid, maar van een programma. Ik adviseer de staatssecretaris over dat programma, maar de Kamer beslist uiteindelijk.’
Geeft u eens een voorbeeld van een spanningsveld?
‘Zaken kunnen blijven liggen bij gebrek aan overeenstemming. Bijvoorbeeld de Hondsbossche en Pettemse zeewering. Dat is een evident zwakke schakel en daar maakte iedereen zich zorgen over. Ik kwam er in mijn eerste maanden achter dat Rijkswaterstaat, provincie en gemeenten een verschillende opvatting hadden over de oplossing. Niet alleen de techniek, maar ook planologisch. Ik heb toen tegen minister Eurlings gezegd: dit is een zwakke schakel en daar moet een besluit vallen. Ik zou zeggen: draai het om, ik heb 250 miljoen en zet dat in, via de markt, om een duurzame oplossing te vinden. En als gemeente en provincie meer willen, moeten ze daar aan mee betalen. Dus nu moet er een plan uit de markt komen.’
Hoe groot is de politieke ruimte?
‘De Deltawet heeft lang in de demissionaire periode bij de Tweede Kamer gelegen en ondertussen heb ik een deltaprogramma kunnen maken.. Toen kwam er een ander kabinet en een staatssecretaris (Joop Atsma –red.), van een andere politieke combinatie. De Deltawet is behandeld en is door alle partijen aangenomen. Van SP tot PVV.. Als ik zorg dat de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu die politieke verantwoordelijkheid kan waar maken, en daar ben ik in getraind, dan heb ik voldoenderuimte. We hebben een zeer betrokken staatssecretaris hierin.’
Om preventieve veiligheid kan de politiek toch niet heen?
‘Dat lijkt me moeilijk. Of ze moeten het kunnen uitleggen.’
Wat is de eerstvolgende ramp?
‘Dat is niet te voorspellen. Als die al komt. De meest kwetsbaarste plek is het beneden rivierengebied, de transitiezone, waar rivieren en de zee samenkomen. Bijvoorbeeld een combinatie van hoogwater en storm. Maar dat is in iedere delta de kwetsbaarste plek.’
Ligt u er wakker van, als het stormt op zee? Mobieltje naast u?
Aarzelend: ‘Ik weet hoe goed we beveiligd zijn. Ik heb geen rampenmobieltje, ik ben ook geen rampenbestrijder. Maar er gaat wel een zekere alertheid van uit als er een voorspelling komt. Bij hoogwater in de winter denk ik: ‘Het is toch niet naïef wat we doen. En bij droogte: ‘Het is goed dat we aan onze zoetwatervoorziening blijven werken. We hebben dit jaar alles gehad: Hoogwater in de winter, droogte in het voorjaar en daarna teveel regen in de zomer.’
Eigenlijk was 2011 dus een mooi waterjaar voor een deltacommissaris, als de argumenten voor zijn werk zich zo trefzeker aandienen.
Lange termijn
‘Als deltacommissaris werk ik vooral aan de lange termijn, de zaken op korte termijn vinden gewoon hun doorgang: Hoogwaterbeschermingsprogramma, Ruimte voor de River en de Afsluitdijk. Als zaken de lange termijn raken, dan steek ik wel even mijn vinger op. Ze vragen me bijvoorbeeld wat ik van de plannen voor de Afsluitdijk vindt. Tot 2015-2017 zie ik als de korte termijn: hoogwaterbeschermingsprogramma’s, Ruimte voor de rivier, Zwakke schakels, Maaswerken, die worden in die tijd afgerond. Die hebben hun eigen dynamiek en daar hoef ik niet veel aan te doen.
In 2015 worden de deltabeslissingen voorgelegd, die reiken tot het jaar 2050. Dus daar begin je, ook qua begroting, aan in 2017, en dan praat je over de lange termijn. De eerste de focus is op 2050, maar je kijkt natuurlijk ook naar 2100.’
Hoe moeilijk is vooruitkijken, gezien alle klimaatdiscussies?
We meten al honderd jaar het zeeniveau, de bodemdaling en allerlei andere zaken, en dat verwerken we in vier scenario’s, er zijn vier mogelijke toekomsten gemaakt samen met KNMI en het CPB. In principe gaan we zo lang mogelijk door op basis van wat we meten: of de zeespiegel zover boven dat van het IJsselmeer, of dat er bijvoorbeeld verzilting optreedt bij de Goudse inlaat. Je treft de voorbereidingen maar je begint nog niet aan de invoering, je blijft zo lang mogelijk adaptief reageren. Er was veel discussie over een eventuele peilverhoging van het IJsselmeer, dat volgens het slechtste scenario van de Commissie Veerman met maar liefst 1,5 meter verhoogd moest worden. Maar een peilverhoging van het IJsselmeer is voorlopig niet aan de orde. Laten we eerst maar eens kijken waar het heen gaat en of er andere oplossingen zijn. Extreme scenario’s zijn nog niet aan de orde.’
Wim Kuijken (voorgrond) begeleidt prins Willem-Alexander op de Deltaparade.
Is er samenwerking met de Prins van Oranje?
‘Zowel in het buitenland en binnenland hebben we een gemeenschappelijk doel. Hij heeft watermanagement in zijn portefeuille, en als voorzitter van de VN-commissie voor sanitatie heeft hij wereldwijd een belangrijke functie. Hij is kenner van het onderwerp. Geweldig dat hij het 1ste Deltacongres opende. Hij is ook voorzitter van de Advies Commissie Water. Over bijvoorbeeld de arbeidsmarkt en studiemogelijkheden, gaf hij de Commissie advies.. Hij is een supporter en belangrijke speler in het veld. Als hij meegaat naar Vietnam met een delegatie is dat betekenisvol. Hij draagt het waterbeheer een warm hart toe en hij weet er heel veel van.’
Is er een rol voor de Deltacommissaris als toezichthouder. Bijvoorbeeld als burgers in het gedrang komen bij plannen?
‘ Dat is niet mijn wettelijke taak. Ik heb de supervisie, maar ik heb geen sanctiemogelijkheid. Ik moet wel toezien op uitvoering, maar om dat toezichthouder te noemen is te zwaar. Als we tot uitvoering komen, moet ik het wel signaleren als de uitvoering stokt en dan zal ik bestuursorganen aanspreken Ik denk niet dat er behoefte is aan een expliciete toezichthouder. Inspraak vindt locaal, regionaal of nationaal, plaats waar die plannen behoren: algemeen bestuur, staten en parlement.’
Hoe is de publieke samenwerking met private partijen en investeerders?
‘Mijn functie is dat een kans te geven, maar ik besteed niet aan. Maar denk bijvoorbeeld aan een multidijk, een dijk die ondoordringbaar is en tegelijk een functie vervult in een stad. In Katwijk bijvoorbeeld, waarbij een zeewering tegelijk parkeergarage kan zijn. Meerdere functies zijn mogelijk in de waterkering via publiekprivate samenwerking. Maar ook willen we de markt meer betrekken in een vroeg stadium. En vragen: ik wil een oplossing en de markt bedenkt het .’
Meer naar de markt, is dat ook meer marktfinanciering?
‘Investeerders, zoals de pensioenfondsen bijvoorbeeld, moeten wel hun rendement halen. Het Groenfonds heeft iets laten zien, maar dat waren meer fiscale maatregelen. De staat financiert. Maar hoe kan je markt uitdagen om meer mee te werken, en desnoods mee te financieren?’
De markt mag meeliften?
‘Pensioenfondsen gaan geen geld in dijken steken als ze er geen rendement uit kunnen halen. Je moet de markt bevragen of er meerdere functies voor waterweringen gevonden kunnen worden. Maar het is niet zo gemakkelijk om te zeggen: we gaan even private financiering regelen. Veiligheid is een publieke zaak. Maar ik wil wel in het volgende Deltaprogramma 2013 voorzetten doen, over welke mogelijkheden er eventueel wel zijn. Het is mede een opdracht van de Kamer om daar wat over te zeggen.’
Gaat de overheid meer uitbesteden?
‘Dat proces gaat al langer zo. Rijkswaterstaat kan aan de markt oplossingen vragen, in plaats van te zeggen: daar wil ik zoveel kuub zand hebben. Maar je moet natuurlijk wel de expertise in huis houden. Professionaliteit voorop’
Lees meer:
- Wie en wat is deltacommissaris Wim Kuijken
- Geen bijbaantjes Deltacommissaris
- Deltacommissaris: alle opties openhouden tegen hoogwater en voor zoet water
- Carrière CV: 10 vragen aan de Deltacommissaris
[...] de vraag hoe de positie van de deltacommissaris zich verhield tot het Huis van Thorbecke (zie ook: http://www.deltamagazine.nl/deltacommissaris-dwars-door-het-huis-van-thorbecke) nu alle partijen moeten samenwerken met de deltacommissaris: ‘Tegen alle afspraken in, werkt [...]